Sunday, May 3, 2026

Menya bimwe mu byaranze Bwana David Ben gulion

David Ben-Gurion (avugwa nka ben GOOR-ee-ən; mu Giheburayo: דָּוִד בֶּן־גּוּרִיּוֹן; yavutse yitwa David Grün, ku wa 16 Ukwakira 1886 – yapfuye ku wa 1 Ukuboza 1973) yari umwe mu bashinze igihugu ndetse akaba na Minisitiri w’Intebe wa mbere wa Israeli.


Nk’umuyobozi wa Jewish Agency kuva mu 1935, nyuma akaba Perezida w’Inama Nyobozi yayo, yabaye umuyobozi nyakuri (de facto leader) w’Abayahudi bari batuye muri Palesitina (Yishuv), kandi yagize uruhare rukomeye mu kuyobora urugamba rwo gushaka igihugu cyigenga cy’Abayahudi muri Mandatory Palestine.Yavukiye i Płońsk, icyo gihe yari mu gice cyitwaga Congress Poland, avuka ku babyeyi b’Abayahudi b’Abanyapolonye. Mu 1906 yimukiye mu karere ka Palestine kari mu Bwami bwa Ottoman. Mu 1909 yafashe izina rya Ben-Gurion, aza kuba umwe mu bayobozi bakomeye b’Abayahudi bari batuye muri Palesitina iyobowe n’Abongereza (Mandatory Palestine) kuva 1935 kugeza hashinzwe Israeli mu 1948. Yayoboye igihugu kugeza mu 1963, nubwo yagize akaruhuko gato mu 1954–1955.

Inyungu ze muri Zionism zatangiye akiri muto, bimuha kuba umwe mu bayobozi bakomeye b’uyu mutwe ndetse aba n’umuyobozi mukuru w’ishyirahamwe World Zionist Organization mu 1946.

Ku wa 14 Gicurasi 1948, yatangaje ku mugaragaro ishingwa rya Leta ya Isiraheli, kandi aba uwa mbere wasinye Israeli Declaration of Independence, inyandiko yagize uruhare mu gutegura. Mu buyobozi bwe, habaye 1948 Arab–Israeli War, aho ingabo zitandukanye z’Abayahudi zahujwe zikaba Israel Defense Forces (IDF), Isiraheli igatsinda Arab League, ndetse benshi mu Barabu b’Abanyapalestine bagahunga. 

Nyuma y’intambara, yabaye Minisitiri w’Intebe wa mbere wa Isiraheli ndetse na Minisitiri w’Ingabo. Mu buyobozi bwe, yubatse inzego za leta, ayobora imishinga igamije guteza imbere igihugu, anafasha kwakira no gutuza abimukira b’Abayahudi (Aliyah). Mu bya dipolomasi, yibanze cyane ku kunoza umubano na West Germany binyuze mu masezerano y’indishyi (Reparations Agreement between Israel and West Germany) ajyanye n’ibyangijwe n’Abanazi mu gihe cya Holocaust.

Mu 1954, yeguye ku mwanya wa Minisitiri w’Intebe n’uw’Ingabo, ariko akomeza kuba umudepite mu Knesset. Yagarutse ku mwanya wa Minisitiri w’Ingabo mu 1955 nyuma y’ikibazo cyitwa Lavon Affair n’iyegura rya Pinhas Lavon. Muri uwo mwaka yongeye kuba Minisitiri w’Intebe nyuma y’amatora yo mu 1955.

Yashyigikiye ibikorwa byo kwihorera ku bitero by’imitwe y’Abarabu ndetse n’igitero Isiraheli yagabye kuri Misiri ifatanyije n’u Bwongereza n’u Bufaransa mu gihe cya Suez Crisis. Mu 1963, yavuye ku butegetsi, asezera burundu muri politiki mu 1970.

Nyuma yimukiye mu nzu ye yoroheje yitwaga Ben-Gurion's Hut i Sde Boker, muri Negev, aho yabaye kugeza apfuye. Nyuma y’urupfu rwe, yashyizwe mu bantu 100 bakomeye kurusha abandi mu kinyejana cya 20. Yanditswe na Nzayisenga Adrien.

No comments:

Post a Comment

Comment here

RWANDA NZIZA NGOBYI IDUHETSE

Menya bimwe mu byaranze Bwana David Ben gulion

David Ben-Gurion (avugwa nka ben GOOR-ee-ən; mu Giheburayo: דָּוִד בֶּן־גּוּרִיּוֹן; yavutse yitwa David Grün, ku wa 16 Ukwakira 1886 – yapf...