Ingagi zo mu birunga
Ingagi zo mu birunga, zitwa kandi ingagi zo mu misozi miremire (izina ry'ubumenyi: Gorilla beringei beringei), ni bumwe mu bwoko buto bubiri bw'ingagi zo mu burasirazuba bwa Afurika. Ziboneka gusa ahantu habiri ku isi: mu misozi y'Ibirunga, ahahurira u Rwanda, Uganda na Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo, no mu ishyamba rya Bwindi muri Uganda.
Umwanditsi: Nzayisenga adrien Umuryango mpuzamahanga wita ku kubungabunga ibidukikije (IUCN) uzishyira mu bwoko buri mu kaga. Mu mwaka wa 2018 habarurwaga ingagi zo mu birunga zigera ku 1 063 ku isi yose. Zamenyekanye cyane kubera ubushakashatsi bwa Dian Fossey, kandi ni imwe mu nkingi z'ubukerarugendo bw'u Rwanda.Ingagi zo mu birunga ni ubwoko buto bw'ingagi zo mu burasirazuba (Gorilla beringei), hamwe n'ingagi zo mu bibaya byo mu burasirazuba (G. b. graueri). Abahanga bamwe bakeka ko ingagi zo mu ishyamba rya Bwindi zaba ari ubundi bwoko buto bwihariye.
Mu Kwakira 1902, umusirikare w'Umudage Robert von Beringe yarashe ingagi ebyiri mu rugendo rwo kugena imipaka y'Afurika y'Iburasirazuba y'Abadage. Imwe muri zo yoherejwe mu nzu ndangamurage y'ibinyabuzima i Berlin, aho umuhanga Paul Matschie yayise Gorilla beringei, ayitirira uwayirashe. Mu 1925, Umunyamerika Carl Akeley yemeje umwami Albert I w'Ububiligi gushyiraho Pariki ya Albert (ubu ni Pariki y'igihugu ya Virunga), kugira ngo arinde inyamaswa zo mu Birunga. Ubwoya bw'ingagi zo mu birunga ni burebure kandi ni bwinshi kurusha ubw'izindi ngagi, bigatuma zishobora kubaho ahantu hakonje. Buri ngagi igira ishusho y'izuru yihariye, ifasha abashakashatsi kuzitandukanya. Ingabo zikuze zirusha cyane ingore ubunini, kandi zigira ubwoya bw'ibara ry'ifeza ku mugongo, niyo mpamvu zitwa silverback (« umugongo w'ifeza »).[1] Iyo zihagaze, ingabo zikuze zigira uburebure bwa metero 1,61 kugeza kuri 1,71, n'ibiro biri hagati ya 120 na 191; ingore zo ni nto, zipima hagati y'ibiro 70 na 98.[4]
Ingagi zigenda ku maguru ane zishingikirije ku mugongo w'intoki, kandi amaboko yazo arusha amaguru uburebure. Zigira amenyo ameze nk'ay'abantu, atuma zishobora guhekenya ibimera byinshi; ingabo zikuze zigira imikaka minini zikoresha iyo zirwana.
Ingagi y'ingabo ikuze (silverback) yo mu itsinda rya Susa, mu Rwanda. |




